GƯƠNG MẶT NHÌN TỪ PHÍA KHÁC
NGƯỜI VỀ
Hoàng
Hưng
Người về từ
cõi ấy
Vợ khóc một đêm con lạ một ngày
Người về từ cõi ấy
Bước vào cửa người quen tái mặt
Người về từ cõi ấy
Giữa phố đông nhồn nhột sau gáy
Một năm sau còn nghẹn giữa cuộc vui
Hai năm còn mộng toát mồ hôi
Ba năm còn nhớ một con thạch thùng
Mười năm còn quen ngồi một mình trong tối
Một hôm có kẻ nhìn trân trối
Một đêm có tiếng bâng quơ hỏi
Giật mình
một
cái vỗ vai. [1]
Người về nằm trong tập Người đi tìm mặt của Hoàng Hưng. Cái tiêu đề Người đi tìm mặt trên thực tế đã “ám” vào tâm trí nhiều độc giả và điều này có lí do của nó: Người đi tìm mặt là cảm hứng chủ đạo trong tập thơ này. Bản thân tiêu đề ấy cũng mang chứa một biểu tượng đặc biệt: Mặt - “đó là cái Tôi sâu kín đã bóc trần ra một phần” [2].
Ta biết gì về “Người về” - hình tượng trung tâm của bài thơ? Đây là một vài thông tin giản lược, trích xuất từ văn bản: “Người về từ cõi ấy”, “vợ khóc”, “con lạ”, “người quen tái mặt”. Nhiều năm sau “người về” còn “nghẹn giữa cuộc vui”, “mộng toát mồ hôi”, “nhớ một con thạch thùng”, “quen ngồi một mình trong tối”, còn “giật mình” vì “một cái vỗ vai”. Câu chuyện của “Người về” thậm chí có thể giản lược trong vài từ khóa: người về - cõi ấy - nghẹn - mộng - lạ - giật mình...
Không thổ lộ, giãi bày, cái tôi tác giả lùi lại phía sau, đẩy hình tượng “Người về” lên trên bề mặt văn bản. “Người về” là một cách định danh phiếm chỉ, nhằm tạo ra sự gián cách cần thiết giữa cái tôi tác giả và đối tượng. Bằng thủ pháp “cái tôi giấu mặt”, tác giả cho phép hình tượng trữ tình “tự trình bày” về chính nó. Cách mô tả ở đây thể hiện rõ nguyên tắc: chỉ tập trung vào những đường nét nổi bật, có tính tượng trưng, khái quát, vứt bỏ những chi tiết cụ thể, nệ thực. Tình huống “Người về” là cái phải được làm nổi bật. Ngoài ra, tất cả đều không đáng kể. Do vậy, “Người về”, dẫu được đặc tả trong một số cảm giác, hành vi đặc biệt, vẫn hiện lên như một nhân vật bí ẩn. Ta chỉ “biết” “Người về” ở cái phần thông tin anh ta chủ động hé lộ, nghĩa là phần đời anh ta sau khi về từ “cõi ấy”. Những gì còn lại chỉ là một khoảng trống lớn, được khoét rỗng một cách cố ý.
