ĐƯỜNG TÓC TRANG THANH
(Về tập trên con đường tóc của Trang Thanh [1], 2025, Nxb Hội Nhà văn)
 |
| https://baovannghe.vn |
Lê Hồ Quang
Đường tóc như một lối vào thơ
Tính đến nay, Trang Thanh đã
xuất bản bốn tập thơ: bay lặng im (2008), mây trắng (2011), thanh không
(2023), trên con đường tóc (2025). So với ba tập trước, trên
con đường tóc vẫn tiếp tục mạch trữ tình thân phận, nhưng nghiêng
sang khái quát, chiêm nghiệm với hình tượng trung tâm là đường tóc. Thực
ra, không khó để nhận ra đường tóc là ẩn dụ cho con đường cuộc đời, số
phận của người phụ nữ. Nhưng trong thơ Trang Thanh, con đường ấy còn là hiện
thân của những trải nghiệm, kinh nghiệm sống cụ thể và những trạng thái xúc cảm
sâu kín, riêng tư, dễ tổn thương của một con người. Và bởi thế, đi từ ý nghĩa
là nơi ghi dấu những trải nghiệm thân thể, ký ức và thời gian, hình tượng này dần
chuyển hóa thành một cách hình dung về chữ và hành vi sáng tạo, nối liền lịch sử
đời sống với lịch sử nội tâm của chủ thể trữ tình.
Bài thơ trên con đường tóc (tên
bài này cũng chính là tên của tập thơ) thể hiện rõ cảm hứng hướng về con đường
tóc, cũng là con đường đời, con đường số phận của "người đàn bà đi
trong đêm":
người đàn bà đi trong đêm tối đen bằng
tóc
trên con đường vô tận tết bằng muôn
sợi tóc rụng
từ mái đầu nhỏ bé của nàng
nàng nhẹ như hơi thở
để con đường mỏng mảnh không bao giờ
đứt
cứ nối dài mãi tựa nỗi đau trong tim
đang chảy máu
nuôi con đường chạy đến vô cùng
tóc có khi nào biết khóc
tóc có khi nào biết cười
có ai đó hỏi nàng, u âm miệng vực.
nếu nàng ngã xuống trên sợi tóc
vực sâu giải thoát cho nàng
Tóc là một hình ảnh hết sức quen thuộc
trong thơ cổ điển, tượng trưng cho vẻ đẹp của nữ giới hoặc sự trôi chảy nghiệt
ngã của thời gian, ví dụ “vân tấn (tóc mây) - Vân tấn hoa nhan kim bộ dao
(Tóc mây, mặt hoa, trâm vàng rung động) trong thơ Bạch Cư Dị - Trường hận ca;
hoặc “bạch phát” (tóc bạc) - Triều như thanh ti mộ thành tuyết (Sáng còn
như tơ xanh, chiều đã thành tuyết trắng) trong thơ Lí Bạch – Thương tiến tửu…
Đây cũng là hình ảnh quen thuộc trong thơ nhiều tác giả hiện đại, diễn tả vẻ đẹp
thân thể của nữ giới, dấu ấn của thời gian, tuổi tác và sự suy tàn. Tuy nhiên,
trong thơ Trang Thanh, tóc đã trở thành một hình ảnh có ý nghĩa đặc biệt. Hãy đọc
lại trên con đường tóc. Bài thơ có ba hình ảnh kết nối chặt chẽ: con đường
- người đàn bà - tóc. Con đường được kết dệt bởi “muôn sợi tóc rụng” của
người đàn bà “nhẹ như hơi thở”. Đó là một con đường “tối đen”, “vô
tận”, “mỏng mảnh không bao giờ đứt”, “tựa nỗi đau trong tim”. Con đường tóc cũng là con đường thời gian, con đường nội tâm. Tóc, với
sắc đen, gợi hình ảnh bóng đêm, sự đen tối, cảm giác đe dọa. Tóc rụng là ám ảnh
của sự hư hoại, tàn phai. Tuy nhiên chính những sợi tóc rụng, vốn gợi sự mất
mát, lại kết dệt nên con đường “không bao giờ đứt”. Nghĩa là sự suy mòn
của thân thể đồng thời trở thành điều kiện để con đường cuộc đời, số phận ấy tiếp
tục tồn tại. Hình ảnh giả định “nếu nàng ngã xuống trên sợi tóc”, gợi
liên tưởng đến một tình thế hiểm nghèo, như ngàn cân treo sợi tóc, đồng thời nhấn
mạnh tính chất đau khổ của con đường định mệnh, bởi vực sâu - có thể hiểu như
cái chết chực chờ - với “nàng”, đã là sự giải thoát so với cuộc sống thực tại. Ở
đây, bộ ba hình tượng con đường - người đàn bà - tóc đã được hợp nhất trong một
nhãn quan thẩm mĩ mang tính đặc thù.
Như vậy, đường tóc là một biểu tượng quan trọng, hàm chứa những ý nghĩa độc đáo trong thơ Trang Thanh. Hoàn toàn có thể xem “đường tóc” như một chìa khóa mở lối vào thế giới nghệ thuật trong tập trên con đường tóc nói riêng, sáng tác thơ của Trang Thanh nói chung.
