CHỮ B VÀ (CÓ THỂ KHÔNG PHẢI) BIỂN
(Về bài thơ Chữ B của Nguyễn Thị Từ Huy)
Lê Hồ Quang
Văn
bản này nằm trong tập thơ Chữ cái của Từ Huy. Tập thơ được khởi nguồn từ
ý tưởng thơ bắt đầu từ con chữ, là các chữ cái trong bảng ký tự ABC. Tên của
bài thơ cũng là tên chữ cái. Nhưng ta chỉ biết điều đó khi đọc lại mục lục, còn
nếu nhìn trên hình thức văn bản, bài thơ (bao gồm cả tiêu đề - từ ngữ - câu -
đoạn – văn bản) được sắp xếp và hiện diện dưới hình dạng một chữ cái. Nói cách
khác, tên bài thơ, cũng như chính bài thơ ấy, nằm trong hình dạng cụ thể của
mỗi con chữ.
Vậy
nên, tôi gọi bài thơ này trước hết theo hình dạng ký tự của nó (cũng là tên bài
trong Mục lục), là Chữ B.
Hình
thức văn bản này gây khó cho chúng ta, nếu muốn đọc theo trật tự thông thường:
từ trên xuống dưới, từ trái qua phải. Nhưng nó cũng gợi ý, hơn thế, cho phép
chúng ta thử nghiệm những cách đọc mới, với văn bản.
Ta
có thể đọc theo cách 1: từ trái qua phải, trên xuống dưới. Tiếp đó, bên phải,
từ trên xuống, theo hình dạng chữ. Ta có văn bản thứ nhất:
Văn
bản 1
Sau
khi thỏa mãn khát vọng vòng quanh thế giới mà giờ đây
không ai coi đó là khát vọng nữa
Đại
dương dư thừa nước và những người đi biển vẫn chết vì khát
khát
nước và khát vọng
Khởi
đầu và kết thúc ảo tưởng về vô tận
biển
chết cho những con tàu được sống.
Nhưng
ta cũng có thể đọc theo một trật tự khác. Bắt đầu từ bên trái, từ trên xuống.
Tiếp đó, từ trái sang phải, từ trên xuống dưới. Ta có văn bản 2 sau đây.
Văn
bản 2
Khởi
đầu và kết thúc của ảo tưởng về vô tận
biển
chết cho những con tàu được sống
sau
khi thỏa mãn khát vọng vòng quanh thế giới mà giờ đây
không ai coi đó là khát
vọng nữa.
Đại
dương dư thừa nước và những người đi biển vẫn chết vì khát
khát
nước và khát vọng.
Ít nhất, ở hai cách đọc này, đều cho ra những văn bản có nghĩa. Đề tài của chúng khá chụm, đều nói về biển. Đó là lý do tôi muốn ghi thêm phụ chú tiêu đề bài thơ trong ngoặc đơn, sau CHỮ B, là BIỂN.
