TÌM THƠ TRONG HÀNH ĐỘNG SÁNG TẠO
(Về tập Chúng ta đang trôi đi đâu, Nxb Đà Nẵng, 2025, của Bùi Chát [1])
Lê Hồ
Quang
Chỉ nhìn trên mục lục, cũng có thể thấy khá rõ tính chất tập trung trong chủ đề của tập thơ này, chẳng hạn: Để bắt đầu một bài thơ, Bài thơ – hai cách xử; Nói với nhà thơ về thơ, Thơ… là mây trắng, Thơ là gì?... Lời đề từ cũng dành để nói về thơ: Thơ/ Ở bên trong/ Tôi đã lấy ra và cấu trúc lại. Riêng trong phần Những ý nghĩ trở lại (Thơ điện tín), kéo dài từ trang 55 đến 100, xuất hiện hàng loạt câu định nghĩa về thơ và sự sáng tạo, cô đọng và hàm súc như châm ngôn. Nội dung tiểu luận trong phụ lục (tác giả gọi là phần Ngoài mục lục) cũng bàn về thơ và nghệ thuật, thông qua một hiện tượng biến đổi ngôn ngữ trong bối cảnh lịch sử, chính trị cụ thể. Tóm lại, từ nhan đề tác phẩm đến bố cục nội dung các phần, đến tần số xuất hiện của các từ/ cụm từ khóa…, tất cả dường như đều nằm trong chủ ý kiến tạo một cấu trúc mang tính điều hướng tiếp nhận. Dưới áp lực tổng thể đó, dễ hiểu vì sao nhiều độc giả có xu hướng đọc tập thơ này như một cấu trúc triết lí về thơ, về nghệ thuật.
Tuy nhiên, với tôi, điều ấn tượng nhất mà tập thơ đem lại không phải là những định nghĩa – triết lí cụ thể (nhiều khi rất hài hước, thú vị), mà nằm là ở tinh thần xây dựng và phá bỏ các định nghĩa. Thơ được Bùi Chát thể hiện như một quá trình định nghĩa và tái định nghĩa liên tục. Tìm thơ, từ góc nhìn này, không phải là tìm một định nghĩa mang tính ổn định, hoàn tất mà là tìm một diện mạo nghệ thuật đang liên tục biến đổi trong tư duy và thực hành ngôn ngữ của tác giả.
