THƠ NHƯ SỰ TỰ KIẾN TẠO
(Về thơ Trần Hạ
Vi)
Lê Hồ Quang
Tôi biết
gì về Trần Hạ Vi với tư cách một tác giả - tiểu sử?
Đây là
thông tin căn bản mà tôi có:
Trần Hạ
Vi tên thật Nguyễn Yến Ngọc. Sinh ra và lớn lên tại An Giang. Học Đại học, Cao
học và Tiến sĩ (PhD) ngành Tài chính ngân hàng ở Đại học Monash, Úc. Hiện đang
định cư tại Canada. Phó Giáo sư ngành Tài chính tại trường đại học StFX, Nova
Scotia.
Tác phẩm
đã xuất bản: Lật tung miền kí ức (thơ), Nxb Hội nhà văn, 2017; Vi (thơ), Nxb Hội
Nhà văn, 2020; Phiến Hạ (thơ), Nxb Hội Nhà văn, 2024 [1].
Trên Facebook
(FB) cá nhân [2],
thông tin tác giả chia sẻ đem lại cho chúng ta một hình dung tương đối thống
nhất về con người và cuộc đời chị: một nữ trí thức thành đạt, có cuộc sống
gia đình viên mãn với người chồng hiểu và yêu vợ, một cô con gái nhỏ xinh xắn…
Những bài viết trên FB và một số Website văn học nghệ thuật trong thời gian gần
đây bộc lộ thêm khía cạnh khác của con người Nguyễn Yến Ngọc: sự mở rộng của mối
quan tâm từ khoa học, thi ca sang các vấn đề của đời sống văn hóa, xã hội, chính
trị; tinh thần công dân và thái độ phản biện mạnh mẽ; tính cách bộc trực, thẳng
thắn… Kiểu tư duy khoa học chi phối khá rõ cách chị tiếp cận, triển khai và thảo
luận vấn đề, thể hiện ngay cả trên các status hay comment ngắn.
Tuy
nhiên, trên FB của mình, bút danh tác giả sử dụng chính thức là Trần Hạ Vi (đặt
theo họ mẹ) chứ không phải Nguyễn Yến Ngọc. Tên tập thứ hai của tác giả
là Vi. Tên tập thứ ba nhắc đến yếu tố Hạ (Phiến Hạ). Và tập
thứ tư (?) dự kiến là Trần. Chỉ nhìn tên của các tập thơ, ta cũng
có thể nhận thấy xu hướng đào sâu vào trữ tình cá nhân, những xúc cảm và trải
nghiệm riêng tư, với lối diễn ngôn nhằm tạo nên ấn tượng về một cái tôi giàu nữ
tính và cá tính. Như vậy là, dù có mối liên hệ chặt chẽ với con người tiểu sử
ngoài đời – tác giả, nhà giáo Nguyễn Yến Ngọc, chân dung của tác giả Trần Hạ Vi
trong thơ vẫn là một cái tôi khác – cái tôi thi ca, được định hình thông qua
hành động và quá trình sáng tạo.
Ý thức
tự kiến tạo [3] trong
thơ được tôi hiểu như sau:
- Thơ
là một cách để tác giả “kiến tạo và tái kiến tạo” bản ngã – tức cấu trúc nội
tâm của chủ thể – đồng thời định hình căn tính tinh thần của mình trong diễn
ngôn thẩm mĩ.
-
Bản ngã tinh thần của tác giả được sáng tạo qua thơ/ bằng thơ và vận động,
biến đổi theo tiến trình sáng tác chứ không cố định, bất biến.
- Ý thức xây dựng một cái tôi sáng tạo khác với cái tôi tiểu sử đòi hỏi độc giả đọc thơ trong sự tôn trọng tính độc lập của văn bản và chân dung tinh thần chủ thể được cấu thành trong đó.
