CUỘC RƯỢT ĐUỔI VỚI VÔ TẬN
Cánh
đồng con ngựa chuyến tàu của
Tô Thùy Yên được viết theo thể thất ngôn, gồm 15 dòng, không phân khổ, ngôn ngữ,
hình ảnh giản dị, dễ hiểu, mô tả cuộc đua giữa một con ngựa và một chuyến tàu
giữa cánh đồng - đó là những gì chúng ta có thể tóm lược ngay về bài thơ nổi tiếng
này. Tuy nhiên, có thực nghĩa/ ý nghĩa của Cánh
đồng con ngựa chuyến tàu chỉ dừng lại trong một vẻ đẹp đơn giản, mang tính
truyền thống, dễ định danh, định tính? Tôi nghĩ không hẳn. Vẻ đơn giản của bài
thơ này thực ra ấn chứa nhiều hơn thế. Nó là sự đơn giản đã được lựa chọn. Một
sự đơn giản đầy kĩ thuật.
Hãy
bắt đầu từ bộ ba hình ảnh con ngựa - chuyến
tàu - cánh đồng. Một cánh đồng rộng lớn, hoang vu, một con tàu đang băng
băng chạy, một con ngựa đang rượt đuổi theo. Hãy chú ý đến tương quan chuyển động
ngược chiều giữa con tàu và các sự vật trên cánh đồng. Sự thực thì tất cả các sự
vật trên cánh đồng - cỏ cây, gò đống…
- đều đứng yên, nhưng khi điểm nhìn đặt trên vật chuyển động, ví dụ trong con tàu
đang lao vun vút nhìn ra, sự vật bên ngoài có vẻ như đang chạy lùi lại, đó là ảo
giác về chuyển động ngược. Chi tiết “gò nổng
cao” và “thung lũng sâu” cho thấy
sự biến đổi trong tích tắc của ngoại cảnh và sự tinh vi của cảm giác con người.
Có thể hình dung tác giả đang kết hợp nhiều góc quay và điểm nhìn cùng lúc. Có điểm nhìn toàn cảnh, từ trên cao xuống, bao quát toàn bộ quang cảnh. Có điểm nhìn cận cảnh, quay sát đối tượng, và dáng nét, hình thể sự vật bỗng choán hết cả khung hình, sống động đến từng chi tiết. Có điểm nhìn từ trong con tàu đang chuyển động nhìn ra. Có điểm nhìn quan sát từ bên ngoài khung cảnh chiếu vào sự vật v.v. Đó là một kĩ thuật mô tả giàu tính điện ảnh.
