Thứ Bảy, 28 tháng 3, 2020

Giấc ngủ


                                                GIẤC NGỦ

Một giấc ngủ sâu. Không trở mình. Không mộng mị. Bạn quên đi những bất an hằng ngày. Nỗi lo lắng vì công việc. Vì con cái, gia đình. Những vọng tưởng lo âu vô nguyên cớ dằng dặc triền miên xao xuyến. Giấc ngủ là sự tưởng thưởng giá trị nhất mà bạn có thể tự có. Đóng cửa, buông rèm, nhắm mắt lại. Đóng lại tất cả ngũ quan. Đóng lại cả thế giới. Bạn chìm thật an lành vào bóng tối và sự tịch mịch.

Thứ Năm, 19 tháng 3, 2020

Cái chết


                       CÁI CHẾT

1. Bạn thường xuyên nghĩ đến nó. Như thế nào? Không rõ lắm. Có thể là điểm kết thúc. Một cơn đau. Một dấu hiệu bệnh tật. Bạn không biết. Cảm giác ấy chỉ của riêng bạn, duy nhất của bạn, khi một mình trơ trọi giáp mặt với nó. Bạn không thể chia sẻ với ai. Không ai có thể chia sẻ. Tuyệt đối cá nhân, đơn độc. Nhưng đó có thể là một khởi đầu mới? Phải vậy không? Bạn chưa sẵn sàng? Nhưng bao giờ thì bạn mới có thể sẵn sàng để đối diện với cái chết?
2. Có quá nhiều cái chết. Liên tục. Thường xuyên. Xung quanh bạn. Cái chết của những người trẻ, rất trẻ. Một tai nạn vụt qua đường. Chứng ung thư bắt đầu từ một cơn đau quặn. Thùng container lạnh cóng. Gương mặt vẫn sáng rỡ như hoa nhưng người đã ở dưới lớp đất dày. Cái chết của những người già. Bệnh tật, mòn mỏi. Con mắt đờ đẫn. Chứng mất trí nhớ. Bàn tay run rẩy. Những vết rạch lớn. Thân thể hoại tử lở loét. Bằng cách này hay cách khác, cái chết đang nói với bạn.
3. Không phải cái chết, chính nỗi lo âu về cái chết mới khiến bạn trở nên rúm ró, ảo não, sợ sệt. Một giọng nói mơ hồ thì thào trong cổ họng, nói cho bạn hay về một cơn đau đang tượng hình đậm dần từ một tế bào chết chóc. Đôi khi một vết xám xanh nơi cổ tay, một vệt lồi lõm đột ngột dưới làn da hay con ruồi ảo giác vụt hiện trong nhãn quan đang mờ đi của bạn. Bất giác bạn lùi lại. Bạn tự nói với trí nghĩ những điều an ủi, chẳng hạn, sống đến hiện tại chẳng phải đã là quá đủ hay sao? Sự thực là chẳng phải đến khi cúm Vũ Hán thành dịch toàn cầu, trái đất được tượng hình gương mặt trùm kín khẩu trang, cái chết mới trở thành chủ đề tìm kiếm. Sự thực là bạn đã nghĩ nhiều về cái chết, cách nó đến từ từ, như một hơi gió nghi ngờ, đến lúc thành cơn bạo bệnh gọi được thành tên. Bạn nghĩ đến cơn đau hành hạ, cái cảm giác một mình vật vã trên giường lạnh, trải nghiệm chỉ của riêng bạn, hoàn toàn cá nhân, không thể chia sẻ. Cái chết cô độc tuyệt đối, tận cùng.

Thứ Tư, 18 tháng 12, 2019

Thơ Phan Nhiên Hạo


PHAN NHIÊN HẠO VÀ CHẾ TẠO THƠ CA
         
        
                  Lê Hồ Quang


Cái tên tập thơ rất khiêu khích: Chế tạo thơ ca [1]. Thơ có thể “chế tạo” được ư? Phan Nhiên Hạo đã chế tạo thơ như thế nào? Đâu là những “kỹ thuật” mà tác giả đã dùng để chế tạo thơ mình? Liệu có thể xem những sản phẩm được chế tạo thuần kỹ thuật là thơ không?
Ta hãy lần lượt thử trả lời những câu hỏi trên.
Tập thơ được chia làm 2 phần. Tác giả sử dụng chủ yếu thể thơ tự do và thơ văn xuôi. Một số bài sử dụng nguồn là các văn bản thuộc loại hình khác (bài báo, bài nghiên cứu...) và “chế” lại dưới hình thức thơ (Hà Nội 1, Hà Nội 2, Sau Cái Chết Xấu, Thư Nguyễn Quốc Chánh, Ẩm Thực Ở Một Làng Quê...). Được đặt trong phần 2, đây là loạt bài thể hiện khá tập trung ý tưởng “chế tạo” thơ ca của tác giả. Tuy nhiên, sự phân chia này chỉ mang tính tương đối và cũng không thực cần thiết. Bài Chế Tạo Thơ Ca nằm cuối tập, là một sự chốt hạ có chủ ý. Ở bài này ta sẽ thấy tuyên ngôn bán chính thức của nhà thơ về vấn đề đã nêu trên. Tôi gọi “bán chính thức” bởi nó được thể hiện dưới dạng thơ và bằng giọng điệu giễu cợt không khó nhận ra. Người ta “chế tạo thơ ca” đơn giản chỉ bởi vì “một buổi chiều không có việc gì để làm”. Nó có đủ các vật liệu, từ vật chất: “mười sáu con ốc, hai tấm kim loại, bốn bánh xe”; đến tinh thần: “hỗn hợp của xung đột, hy vọng, tình yêu và sự vô ích”. Sức mạnh của thứ thơ ca được chế tạo từ hỗn hợp này thật khủng khiếp: “Đủ sức chạy từ Mỹ sang Tàu trong một đường hầm/ tối om xuyên tâm trái đất”.

Thứ Hai, 11 tháng 11, 2019

Bạn

BẠN

Bạn nghĩ bạn không có bạn. Nhưng thực ra là bạn có. Một người bạn lớn luôn có thể lắng nghe bạn, không phàn nàn, không đánh giá, không phán xét. Một người có thể kiên nhẫn lắng nghe bạn kể lể cà kê dễ ngỗng, tự phân tích đánh giá rồi lại đánh giá, tự phân tích mà chẳng cần phải nói gì thêm. Một người bạn có thể bày tỏ phần điên cuồng bấn loạn nhảm nhí mà không phải câu nệ. Đôi khi bạn cũng có diễn một chút, vì bạn thích diễn, nhưng họ cũng không câu nệ. Giống như một trò chơi vô hại, không chấp.
Đấy là người có thể hiểu bạn mà không cần nói. Người luôn đánh giá bạn cao hơn những gì bạn có. Ngay cả cả sự diễn của bạn cũng được xem như một tố chất tốt thì tại sao bạn không tiếp tục chứ?
Bạn đã vô tư chiếm dụng quỹ thời gian vốn quá ít ỏi của họ. Như đương nhiên phải thế. Ý tưởng. Lòng tốt. Sự kiên nhẫn, bao dung. Bạn đã lớn lên từ đó. Nhưng bạn chỉ thấy mỗi mình, mỗi tâm sự của mình. Thấy mỗi nỗi đau của mình. Bạn chưa bao giờ nghĩ bạn mình cũng mệt mỏi. Nhưng bạn là người thông minh, nên đôi khi bạn cũng phải giả bộ càu nhàu, ra vẻ quan tâm. Thực ra bạn chẳng nghĩ gì, ngoài cái tôi của bạn.   
Nhưng bây giờ bạn biết. Bạn mình đã mệt. Bạn chỉ biết điều đó khi bạn cũng thực sự đã mệt. Bạn chỉ muốn tất cả dừng lại. Nên bạn sẽ không nói gì thêm. Hãy để bạn dừng lại. 

Sợ hãi

SỢ HÃI

Sợ hãi khiến bạn ngờ vực nheo mắt khi đứng trước một lối rẽ thật là nhiều nắng, lúa thì ngào ngạt thơm trên đồng, cỏ thì xanh đến bất tận và con đường thì như lượn sóng đến tận chân trời. Nó khiến bạn chỉ muốn thối lui: ở chỗ bạn quay về, cỏ có mùi ôi, rơm không còn thơm, khô xác và ngứa, lúa cũng đã rụng hạt mỏi mòn… Nhưng đó là những gì bạn có. Chắc chắn thế. Không giấc mơ nào quyến dụ được bạn. Bạn là một con bò nhai cỏ khô, nhai rồi nuốt vào ựa ra nhai tiếp. Không sao, cái cũ kỹ quen thuộc có mùi vị an tâm của nó. Nên cả những cơn mơ của bạn cũng được vẽ vòng. Nắng mưa sấm chớp, qua mắt bạn, cũng được vẽ vòng. Có phải đường ranh giới hình ovan ấy đã chia cắt giấc mơ và nỗi sợ hãi của bạn? Không phải thế. Đêm và ngày, ngoài và trong, nước biển và nước sông hòa lẫn, vẫn chỉ một gương mặt. Bởi vì bạn không tin. Bạn không hy vọng. Cùng lắm, bạn tin vào những giấc mơ riêng tây không chia sẻ. Bạn nghĩ bạn đã đi gần hết con đường. Đã đến lúc bạn phải dừng lại. Bạn không chọn nhưng chính là bạn đã chọn. Nỗi sợ hãi khiến bạn tự vẽ vòng tròn, tự nguyện bước vào đó, tình nguyện chung thân với nó, trong suốt cuộc đời dằng dặc bất an, ấm ức, giận giữ và, cũng ngắn ngủi chỉ như một chớp mắt. Những giấc mơ ngâm ngẩm vị sợ hãi, bạn giấu vào ngăn kéo mục rã, những con chữ rời rã.

Thứ Năm, 31 tháng 10, 2019

Thơ Vũ Thành Sơn

MỘT TRÒ CHƠI NHIỀU RỦI RO
(Về tập "Ba cái lẻ tẻ" - thơ Vũ Thành Sơn)


Giấc ngủ, 1937, tranh Salvador Dali

                                                                                                                                                                                                                                                             Lê Hồ Quang
   
Rất khó để thâu tóm Ba cái lẻ tẻ vào một mô hình cấu trúc mạch lạc, như lối đọc duy lý thường hướng tới. Một câu thơ của Vũ Thành Sơn lý giải hộ tôi điều này: “nhưng trí tưởng tượng luôn là một trò chơi nhiều rủi ro”. Nếu hình dung viết như một hành trình của trí tưởng tượng, thì đọc, nhìn từ phía ngược lại, cũng tương tự. Tiếp nhận, từ trong bản chất, đã mang sẵn khả thể tự do. Rủi ro trong tiếp nhận, do đó, có thể hiểu theo nghĩa sự đọc tự do tạo nghĩa và hoàn toàn có khả năng tạo nên những diễn giải đa chiều khó kiểm soát, bao gồm cả sự "đọc sai". Nhưng nhìn từ phía khác, sự đọc - tưởng tượng cũng hứa hẹn những cuộc "phiêu lưu chữ" bất ngờ với những vẻ đẹp đến ngoài dự báo. Tạm thời xếp bỏ lối đọc mô hình hóa, chấp nhận quy ước đọc như một trò chơi tưởng tượng, có lẽ, cũng là một lối đi phù hợp với tinh thần Ba cái lẻ tẻ.