Thứ Ba, 30 tháng 4, 2019

Thơ Từ Huy


CHỮ CÁI
(Thơ Từ Huy, Nxb Phụ nữ, 2007)





                                                                                                    Lê Hồ Quang
 Để đọc Chữ cáihãy bắt đầu từ Lời nói đầu (Để tặng Ba Mẹ) của tác giả. Một tuyên ngôn ngắn gọn về Chữ cái. Về Thơ. Về Nghệ thuật và sự sáng tạo. Tôi xem đây là một sự chỉ dẫn, một gợi ý cần thiết.
- Đấy là “những từ bình thường trong tiếng Việt. Những từ không gây sốc, không khiêu khích, những từ bình dị, không bao hàm một năng lượng đổi mới nào”. Đấy là “các chữ cái đơn lẻ, cô độc, độc lập. Các chữ còn chưa kết hợp lại với nhau để tạo thành từ, các chữ không có nghĩa”.
- "Mỗi chữ cái là một cơ thể, một sinh thể, trong đó các tế từ bào vận động... Chúng chỉ có một thời hạn ngắn ngủi để sống... Chúng không thể chống lại ý muốn của người làm ra chúng, người đó, trong khi muốn thoát khỏi một giới hạn này đã vạch nên một giới hạn khác. Nhưng cũng có thể nói, chúng đã đến như một tiếng gọi, một đòi hỏi được ra đời và vượt qua cái gọi là ý muốn để ra đời... Chúng bị bó hẹp trong chữ, chúng không thể sinh sôi nảy nở một cách tự do trong cái cấu trúc thân xác chật hẹp ấy của chữ cái".
- "Nó không khi nào thuộc về tôi, kể cả khi tôi tưởng rằng đã tạo ra chúng. Tôi và nó là một mối quan hệ chưa xác định, mặc dù đã được xác lập. Từ đó tôi bước và và đi ra... để trở thành một cái tôi của chữ".
Hãy xem tư tưởng này được thể hiện như thế nào trong Chữ cái.

Thứ Năm, 18 tháng 4, 2019

Cây trước nhà



CÂY TRƯỚC NHÀ
     
         




         Mình hay nhìn cây gạo, có lẽ bởi vì nó đứng ngay trước nhà, xòe tán ngang cửa sổ. Nhà ba tầng, thêm chóp thượng, lên tầng nào mở cửa cũng nhìn thấy cây lá. 
     
          Mười năm trước, khi mình mới chuyển ra đây, cây nở hoa nhiều. Cứ đầu tháng ba dương lịch, hoa đỏ rụng lã chã quanh gốc. Thành phố càng nhiều nhà cao tầng, những cây gạo càng ít. Cứ vào quãng tháng bảy, tức vào mùa mưa bão, thành phố lại cho công nhân cưa bớt cành con. Từ một cây gạo trai tráng, cành vươn lẫm liệt xum xuê, giờ chỉ còn thân gỗ ở giữa, thẳng đừ với mấy cành nhỏ thưa thớt phía trên ngọn. Buồn hiu.
         Phía đối diện phía bên kia đường cũng có một cây gạo. Năm nào cũng trĩu hoa. Cây gạo trước nhà mình có vẻ già hơn. Hoa nở muộn, tàn nhanh. Càng năm càng ít. Điểm cộng là lá cũng trở lại nhanh, xanh như an ủi. 
        Cây già, người già. Có phải vì thế mà niềm vui hay nỗi buồn đều chậm. 
                                                     Vinh, 23/4/2019

Thứ Bảy, 13 tháng 4, 2019

Nghệ thuật và tâm thức sáng tạo


 NGHỆ THUẬT VÀ TÂM THỨC SÁNG TẠO
(Art and the creative consciousness)
                       
Tác giả: Graham Collier
Dịch giả: Trịnh Lữ



                                                              
                                                                                        Lê Hồ Quang

 Mình đã đọc cuốn sách này với rất nhiều hứng thú. Vì sao ư? 
 Nghệ thuật, vốn luôn được hình dung như là sản phẩm của cảm hứng, nhiều khi là ngẫu hứng, bất thường và khó kiểm soát, trong cuốn sách này, đã được trình bày bởi một tay bút nhà nghề am tường những ngóc ngách nghề nghiệp (mà ở đây lại là “nghề sáng tạo”), bởi vậy, vừa đảm bảo tính chính xác trong các thông tin chuyên ngành, và đồng thời, tính thẩm mỹ trong các thông tin ấy. Nói cách khác, cuốn sách cho thấy một cái nhìn thấu tỏ về bản chất và cơ chế sáng tạo của nghệ thuật tạo hình (chủ yếu là điêu khắc và hội họa) thể hiện qua sự phân tích, so sánh, lý giải hệ thống, rành mạch. Điều này khiến một kẻ mù màu, mù hình bẩm sinh như mình có cảm giác thực sự được khai nhãn. Nó cho mình hiểu rằng, sáng tạo nghệ thuật là một hoạt động quá phức tạp, rằng tâm thức sáng tạo được cấu thành và bị chi phối bởi nhiều yếu tố khó xác định/ định lượng một cách thật rạch ròi như cảm xúc/ trí tuệ; cảm giác/ trực giác... nhưng điều đó hoàn toàn không có nghĩa là nó không thể nắm bắt, không thể mô tả, phân tích và lý giải. Giây phút mà nghệ thuật, qua cách mô tả, lý giải của Graham Collier, hiện lên với tất cả tính phức tạp và hợp lý của nó, thật đáng kinh ngạc. Dĩ nhiên, đó là góc nhìn và quan điểm thẩm mỹ của cá nhân tác giả, nhưng sự thuyết phục trong quan điểm và cách trình bày đó cũng đem lại khoái cảm tương đương khi ta ngộ ra vẻ đẹp đích thực của một tác phẩm nghệ thuật. Cùng với cảm giác thức tỉnh là cảm giác bị lay động sâu sắc.

Thứ Năm, 4 tháng 4, 2019

Thơ Nguyễn Thế Hoàng Linh

                            ĐỌC THƠ NGUYỄN THẾ HOÀNG LINH


                                                                                                    Lê Hồ Quang

Phản ứng của nhiều độc giả khi đọc (thơ) Nguyễn Thế Hoàng Linh là cười phá lên, ngay lập tức. Và cũng gần như ngay lập tức, những câu chữ ấy găm vào trí nhớ, để những lúc thích hợp (hoặc cả không thích hợp nữa), bật ra cùng những tràng cười thoải mái hết cỡ. Mà những câu/ bài như vậy thì nhiều lắm!
Nhưng khi ta gắn những bài/ câu ấy với cái nhãn trang trọng là “thơ”, phần lớn độc giả nói trên sẽ tỏ ra nghi hoặc: Thế mà là thơ ư?! Ở đây, tôi đã cố tình nhại lại một tên sách, cũng là một khái quát nổi tiếng về phản ứng của độc giả trước các tác phẩm nghệ thuật cách tân đương đại *. Thực chất, phản ứng thường gặp trước thơ Nguyễn Thế Hoàng Linh này cũng là phản ứng trước nhiều hiện tượng thơ mới/ lạ khác. Và điều này đặt ra nhiều vấn đề (thực ra đã được nhiều nhà nghiên cứu bàn đến), đó là vấn đề quan niệm về thơ và cách đọc thơ.
Thế mà là thơ ư?


Thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh


NGUYỄN HỮU HỒNG MINH
TÌM THƠ TRONG VỈA TỪ







                                Lê Hồ Quang
Vỉa từ là tên tập thơ mới nhất của Nguyễn Hữu Hồng Minh (2017). Nhưng đồng thời, Vỉa từ cũng là một biểu tượng nghệ thuật và ý nghĩa của nó chỉ có thể được xác định rõ khi đặt trong trường tư duy của tác giả về thơ như một tổ chức ngôn ngữ đặc thù. Xuất phát từ quan niệm của ký hiệu học về mối quan hệ giữa cái biểu đạt và cái được biểu đạt trong ký hiệu ngôn ngữ, Vỉa từ của Nguyễn Hữu Hồng Minh là cách nói hình tượng về ngôn ngữ thơ, trong tư cách cái biểu đạt, ôm chứa thơ (hay tính/giá trị thơ), tức cái được biểu đạt. Theo tác giả, ngôn ngữ thơ gồm nhiều yếu tố, cấp độ: chữ - từ - câu thơ - bài thơ… Thế nhưng tất cả đó mới là vật liệu chưa qua chế tác, thứ “quặng thô” nằm trong vỉa quặng ngôn ngữ. Phải qua cách kiến tạo, tổ chức ngôn ngữ riêng, độc đáo của nhà thơ, khi đó, mới có thể có Thơ. Trong nhận thức này, ngôn ngữ thoát ra khỏi thân phận là “công cụ”, “phương tiện”, nó cũng chính là một đối tượng để nghệ thuật khám phá. Hành trình viết, do đó, phải được hiểu như là hành trình tìm kiếm, sáng tạo những hình thức/ ngôn ngữ thể hiện mới. 

Thứ Hai, 1 tháng 4, 2019

Bí mật của khoảnh khắc



BÍ MẬT CỦA KHOẢNH KHẮC
(Đọc tập thơ “thả” của Mai Văn Phấn, Nxb Hội Nhà văn, 2015) 


                                                         Lê Hồ Quang

 Đi từ Gọi xanh, Vách nước, Bầu trời không mái che, và đột nhiên gió thổi, hoa giấu mặt,… đến thả [1], có thể thấy khá rõ tâm thế sáng tạo mới của Mai Văn Phấn. Ấy là tâm thế của con người đang đến gần hơn với Tự do, thứ tự do của nội tâm, của sáng tạo. Tiền thân của thả là từ tháng giêng, tập thơ gồm 369 bài thơ ba câu được viết trước đó. Trên tinh thần cơ bản của từ tháng giêngthả là sự bổ sung, mở rộng và làm đầy thêm, phong phú thêm về đề tài, chủ đề, số lượng tác phẩm. Quan trọng hơn, tập thơ này tiếp tục mở rộng cái nhìn mĩ học của tác giả về thế giới với những tìm tòi thi pháp đa dạng nhưng nhất quán. Có thể nói, thả đã mở ra một thế giới nghệ thuật đặc thù, ở đó, nội tâm và ngoại giới, không gian và thời gian, cá nhân và vũ trụ… dường như có thể hòa nhập và đồng hiện ngay trên/ trong cùng một khoảnh khắc của thì hiện tại mà cá nhân đang sống và trải nghiệm. Song, những khoảnh khắc ấy nhanh chóng bị vùi lấp trên vòng quay miên viễn, bất tận, vô thủy vô chung của thời gian, vũ trụ. thả là hành trình cái tôi “buông mình” vào khoảng không sáng tạo nhằm dò tìm và khơi mở bí mật của những khoảnh khắc ấy.