Hạnh phúc

                                               HẠNH PHÚC

Dù đã cố gắng vượt qua thói quen định nghĩa, hoặc nói cách khác - thói quen gắn mác cho mọi thứ, nỗ lực tránh xa những đại tự sự nghiêm trọng, không mấy dính dáng đến cuộc đời bé mọn của bạn, nhưng chắc do tác động xa gần của Ngày Hạnh Phúc Thế Giới và mạng xã hội, vào một phút ngẫu nhiên nào đó, bạn bỗng tò mò tự hỏi, ừ thì, thế nào là hạnh phúc?

 Cách khởi đầu này sẽ khiến bạn sa ngay vào mê hồn trận định nghĩa. Lập tức óc bạn khởi động, loang loáng trên timelines trí não ù lì, những gương mặt hoặc là rạng rỡ hân hoan thắm thiết tươi cười hoặc là rưng rưng lắp bắp nghẹn ngào cảm động, đủ các tư thế, hành động, mức độ ghì - ôm - hôn - riết - vồ vập, vô số những lời ghi nhận hoặc cảm ơn hoặc tỏ bày nguồn cơn xúc động… Hạnh phúc quả đã khơi nguồn cho không - thể - kiểm - soát bão giông ngôn từ và hình ảnh diễm lệ. “Không bút nào tả xiết", như một văn nhân thi sỹ đã khẩu quyết.

Xem ra, Hạnh phúc hoàn toàn không phải là một ý niệm mông lung và mơ hồ. Hạnh phúc là cái hoàn toàn có thể sắp đặt và trình bày. Bạn vốn thông minh và nhạy cảm. Bạn lại có trí tưởng tượng cao. Ngoài ra, bạn có con mắt chi tiết sắc sảo chết người bên cạnh kỹ năng khái quát hóa vấn đề nhanh gọn, rành rẽ. Tóm lại, bạn hoàn toàn có năng lực để trình bày cuộc đời hạnh phúc của mình theo cách cũng nghẹn ngào và diễm lệ không kém.

Nhưng bạn không phải kẻ tầm thường. Bạn nhất quyết không đi theo lối mòn mà nhân loại đã giẫm đạp hỗn loạn lên nhau. Bạn kiên quyết sẽ không trình bày Hạnh phúc theo cách dễ dàng, quen thuộc. Thay vì trình bày hình ảnh, bạn sẽ trình bày tư tưởng. Thay vì chưng lên những câu cách ngôn sáo rỗng hoặc những lời có cánh gửi X. Y. Z., bạn sẽ đặt nền móng cho Triết học Hạnh Phúc. Nhân loại sẽ phải biết ơn bạn vì những gì bạn đã/ đang/ sẽ thực hiên… Ngây ngất vì những ý tưởng cao cả, nhưng bạn vẫn hết sức tỉnh táo và sáng suốt. Bạn biết bạn thật vĩ đại, nhưng bạn vẫn phải trình bày ra với thế giới một vẻ ngoài thật giản dị và nhẫn nại, bao dung. Chỉ sự giản dị và nhẫn nai, bao dung mới làm cho sự cao cả và vĩ đại thêm vĩ đại và cao cả.

Bị thúc đẩy bởi dòng nham thạch tư tưởng và xúc cảm cuồn cuộn nóng bỏng, bạn mở máy và bắt đầu gõ những chữ đầu tiên về Hạnh phúc. Rồi bạn mở album. Mất cả một buổi chiều để lục tìm ảnh minh họa phù hợp. Cuối cùng bạn cũng chọn được tấm như ý. Đấy là một tấm ảnh gia đình thật đẹp, trong đó bạn đứng trung tâm, tay ôm hoa, mắt nhìn rõi về phía trước, miệng cười không quá hẹp cũng không quá rộng, trông thật đằm thắm và viên mãn. Chồng và con bạn đều nghiêng đầu về phía bạn, như thể gió đã thổi bạt họ theo một góc nghiêng cố định.

Giấc ngủ

                                                GIẤC NGỦ

Một giấc ngủ sâu. Không trở mình. Không mộng mị. Bạn quên đi những bất an hằng ngày. Nỗi lo lắng vì công việc. Vì con cái, gia đình. Những vọng tưởng lo âu vô nguyên cớ dằng dặc triền miên xao xuyến. Giấc ngủ là sự tưởng thưởng giá trị nhất mà bạn có thể tự có. Đóng cửa, buông rèm, nhắm mắt lại. Đóng lại tất cả ngũ quan. Đóng lại cả thế giới. Bạn chìm thật an lành vào bóng tối và sự tịch mịch.

Cái chết

                       CÁI CHẾT

1. Bạn thường xuyên nghĩ đến nó. Như thế nào? Không rõ lắm. Có thể là điểm kết thúc. Một cơn đau. Một dấu hiệu bệnh tật. Bạn không biết. Cảm giác ấy chỉ của riêng bạn, duy nhất của bạn, khi một mình trơ trọi giáp mặt với nó. Bạn không thể chia sẻ với ai. Không ai có thể chia sẻ. Tuyệt đối cá nhân, đơn độc. Nhưng đó có thể là một khởi đầu mới? Phải vậy không? Bạn chưa sẵn sàng? Nhưng bao giờ thì bạn mới có thể sẵn sàng để đối diện với cái chết?

2. Có quá nhiều cái chết. Liên tục. Thường xuyên. Xung quanh bạn. Cái chết của những người trẻ, rất trẻ. Một tai nạn vụt qua đường. Chứng ung thư bắt đầu từ một cơn đau quặn. Thùng container lạnh cóng. Gương mặt vẫn sáng rỡ như hoa nhưng người đã ở dưới lớp đất dày. Cái chết của những người già. Bệnh tật, mòn mỏi. Con mắt đờ đẫn. Chứng mất trí nhớ. Bàn tay run rẩy. Những vết rạch lớn. Thân thể hoại tử lở loét. Bằng cách này hay cách khác, cái chết đang nói với bạn.

3. Không phải cái chết, chính nỗi lo âu về cái chết mới khiến bạn trở nên rúm ró, ảo não, sợ sệt. Một giọng nói mơ hồ thì thào trong cổ họng, nói cho bạn hay về một cơn đau đang tượng hình đậm dần từ một tế bào chết chóc. Đôi khi một vết xám xanh nơi cổ tay, một vệt lồi lõm đột ngột dưới làn da hay con ruồi ảo giác vụt hiện trong nhãn quan đang mờ đi của bạn. Bất giác bạn lùi lại. Bạn tự nói với trí nghĩ những điều an ủi, chẳng hạn, sống đến hiện tại chẳng phải đã là quá đủ hay sao? Sự thực là chẳng phải đến khi cúm Vũ Hán thành dịch toàn cầu, trái đất được tượng hình gương mặt trùm kín khẩu trang, cái chết mới trở thành chủ đề tìm kiếm. Sự thực là bạn đã nghĩ nhiều về cái chết, cách nó đến từ từ, như một hơi gió nghi ngờ, đến lúc thành cơn bạo bệnh gọi được thành tên. Bạn nghĩ đến cơn đau hành hạ, cái cảm giác một mình vật vã trên giường lạnh, trải nghiệm chỉ của riêng bạn, hoàn toàn cá nhân, không thể chia sẻ. Cái chết cô độc tuyệt đối, tận cùng.

Thơ Phan Nhiên Hạo

PHAN NHIÊN HẠO VÀ CHẾ TẠO THƠ CA

         

        

                  Lê Hồ Quang

Cái tên tập thơ rất khiêu khích: Chế tạo thơ ca [1]. Thơ có thể “chế tạo” được ư? Phan Nhiên Hạo đã chế tạo thơ như thế nào? Đâu là những “kỹ thuật” mà tác giả đã dùng để chế tạo thơ mình? Liệu có thể xem những sản phẩm được chế tạo thuần kỹ thuật là thơ không?

Ta hãy lần lượt thử trả lời những câu hỏi trên.

Tập thơ được chia làm 2 phần. Tác giả sử dụng chủ yếu thể thơ tự do và thơ văn xuôi. Một số bài sử dụng nguồn là các văn bản thuộc loại hình khác (bài báo, bài nghiên cứu...) và “chế” lại dưới hình thức thơ (Hà Nội 1, Hà Nội 2, Sau Cái Chết Xấu, Thư Nguyễn Quốc Chánh, Ẩm Thực Ở Một Làng Quê...). Được đặt trong phần 2, đây là loạt bài thể hiện khá tập trung ý tưởng “chế tạo” thơ ca của tác giả. Tuy nhiên, sự phân chia này chỉ mang tính tương đối và cũng không thực cần thiết. Bài Chế Tạo Thơ Ca nằm cuối tập, là một sự chốt hạ có chủ ý. Ở bài này ta sẽ thấy tuyên ngôn bán chính thức của nhà thơ về vấn đề đã nêu trên. Tôi gọi “bán chính thức” bởi nó được thể hiện dưới dạng thơ và bằng giọng điệu giễu cợt không khó nhận ra. Người ta “chế tạo thơ ca” đơn giản chỉ bởi vì “một buổi chiều không có việc gì để làm”. Nó có đủ các vật liệu, từ vật chất: “mười sáu con ốc, hai tấm kim loại, bốn bánh xe”; đến tinh thần: “hỗn hợp của xung đột, hy vọng, tình yêu và sự vô ích”. Sức mạnh của thứ thơ ca được chế tạo từ hỗn hợp này thật khủng khiếp: “Đủ sức chạy từ Mỹ sang Tàu trong một đường hầm/ tối om xuyên tâm trái đất”.

Bạn

BẠN

Bạn nghĩ bạn không có bạn. Nhưng thực ra là bạn có. Một người bạn lớn luôn có thể lắng nghe bạn, không phàn nàn, không đánh giá, không phán xét. Một người có thể kiên nhẫn lắng nghe bạn kể lể cà kê dễ ngỗng, tự phân tích đánh giá rồi lại đánh giá, tự phân tích mà chẳng cần phải nói gì thêm. Một người bạn có thể bày tỏ phần điên cuồng bấn loạn nhảm nhí mà không phải câu nệ. Đôi khi bạn cũng có diễn một chút, vì bạn thích diễn, nhưng họ cũng không câu nệ. Giống như một trò chơi vô hại, không chấp.

Đấy là người có thể hiểu bạn mà không cần nói. Người luôn đánh giá bạn cao hơn những gì bạn có. Ngay cả cả sự diễn của bạn cũng được xem như một tố chất tốt thì tại sao bạn không tiếp tục chứ?

Bạn đã vô tư chiếm dụng quỹ thời gian vốn quá ít ỏi của họ. Như đương nhiên phải thế. Ý tưởng. Lòng tốt. Sự kiên nhẫn, bao dung. Bạn đã lớn lên từ đó. Nhưng bạn chỉ thấy mỗi mình, mỗi tâm sự của mình. Thấy mỗi nỗi đau của mình. Bạn chưa bao giờ nghĩ bạn mình cũng mệt mỏi. Nhưng bạn là người thông minh, nên đôi khi bạn cũng phải giả bộ càu nhàu, ra vẻ quan tâm. Thực ra bạn chẳng nghĩ gì, ngoài cái tôi của bạn.   

Nhưng bây giờ bạn biết. Bạn mình đã mệt. Bạn chỉ biết điều đó khi bạn cũng thực sự đã mệt. Bạn chỉ muốn tất cả dừng lại. Nên bạn sẽ không nói gì thêm. Hãy để bạn dừng lại. 

Sợ hãi

SỢ HÃI

Sợ hãi khiến bạn ngờ vực nheo mắt khi đứng trước một lối rẽ thật là nhiều nắng, lúa thì ngào ngạt thơm trên đồng, cỏ thì xanh đến bất tận và con đường thì như lượn sóng đến tận chân trời. Nó khiến bạn chỉ muốn thối lui: ở chỗ bạn quay về, cỏ có mùi ôi, rơm không còn thơm, khô xác và ngứa, lúa cũng đã rụng hạt mỏi mòn… Nhưng đó là những gì bạn có. Chắc chắn thế. Không giấc mơ nào quyến dụ được bạn. Bạn là một con bò nhai cỏ khô, nhai rồi nuốt vào ựa ra nhai tiếp. Không sao, cái cũ kỹ quen thuộc có mùi vị an tâm của nó. Nên cả những cơn mơ của bạn cũng được vẽ vòng. Nắng mưa sấm chớp, qua mắt bạn, cũng được vẽ vòng. Có phải đường ranh giới hình ovan ấy đã chia cắt giấc mơ và nỗi sợ hãi của bạn? Không phải thế. Đêm và ngày, ngoài và trong, nước biển và nước sông hòa lẫn, vẫn chỉ một gương mặt. Bởi vì bạn không tin. Bạn không hy vọng. Cùng lắm, bạn tin vào những giấc mơ riêng tây không chia sẻ. Bạn nghĩ bạn đã đi gần hết con đường. Đã đến lúc bạn phải dừng lại. Bạn không chọn nhưng chính là bạn đã chọn. Nỗi sợ hãi khiến bạn tự vẽ vòng tròn, tự nguyện bước vào đó, tình nguyện chung thân với nó, trong suốt cuộc đời dằng dặc bất an, ấm ức, giận giữ và, cũng ngắn ngủi chỉ như một chớp mắt. Những giấc mơ ngâm ngẩm vị sợ hãi, bạn giấu vào ngăn kéo mục rã, những con chữ rời rã.