Cỏ

 

CỎ

Vườn lâu không dọn, cỏ mọc um tùm. Cỏ lan ra khắp mép vườn, xòa xuống che kín cả các rãnh thoát nước, níu vào lan can thò khỏi mép tường. Có vài cây mọc lên từ vô số hạt ti ti gió thả vào chậu, kiêu hãnh vươn lá chen với đám cây cảnh chẳng chút e ngại. Mỗi đợt gió, cỏ rạp xuống như những dải bờm xanh uốn lượn. Cảm giác như đang có một con châu chấu đang kêu ri ri trong đám cỏ sắp búng càng bay vụt lên. Trong mùi thơm ngọt của tía tô, thơm nồng húng quế, thơm đăng đắng của ngải cứu, thơm mát của lá lốt xanh um góc vườn còn có mùi thơm hanh khô của đám cỏ hoa phơ phất. Bạn tém dép, thả chân trần đi vào vườn. Cỏ thản nhiên rạp xuống, quấn quít lòa xòa ôm lấy chân bạn.

 

Người già yêu

 

NGƯỜI GIÀ YÊU

 

Người già yêu, tại sao không?

Bạn nhìn người già yêu. Mắt sáng lên. Giọng thất thanh khấp khởi. Tay chân náo động. Mắt chợt sáng rỡ, chợt u uẩn.

Người già thoắt thành con trẻ. Những điệu bộ háo hức không kìm giữ. Người già không phải đi mà bay, chân lơ lửng không chạm đất. Người già không phải nói, mà hát.

Một chút xíu là cơm. Một chút xíu là nước. Còn lại là hương hoa, là không khí, là hơi sương. Ở đâu ra, cái ánh nhìn rờ rỡ ấy? Con mắt không dám ngước hẳn lên, chỉ nhìn ngang, nhìn xa. Ngập ngừng cúi xuống. Trái tim đập chậm chậm trong chiều muộn, muốn nói điều gì.

Bạn trẻ, bạn đừng giễu.

Bạn sẽ già mà không yêu ai. Cũng chẳng được ai yêu.

Về nhà

 

VỀ NHÀ

Xe chạy qua ngã ba. Khi nhìn từ trên chiếc xe giường nằm, ngã ba vụt qua trong tích tắc. Bạn nhớ thuở học trò trọ học, thấy ngã ba biết sắp về đến nhà. Móng nhà xây dở. Một gian phòng nhỏ, ít đồ đạc nghèo nàn. Gạch táp - lô tự đóng xếp góc sân. Vườn su su trĩu quả. Chuồng gà. Cái chổi xể mòn trơ trụi. Hố xí cuối góc vườn, lối đi vào lát gạch sạch sẽ. Và cánh cổng khép mở hai thế giới. Chữ gọi chữ, bạn nhớ lại. Bạn từng có một ngôi nhà ở sau ngã ba đó.

Sao bạn luôn tự nhủ mình là kẻ không nhà?

Neo thời gian

 

          NEO THỜI GIAN

            Là một hành động có tính nghi lễ - việc bạn ngồi xuống bàn, cầm lấy cây bút và cuốn sổ (trước đây) và bật máy tính, nhấp chuột (bây giờ) vào sáng ngày mồng một tháng một năm hai nghìn không trăm... Những ý nghĩ lộn xộn chạy trong đầu. Bạn cần sắp xếp lại, từ tốn và nhẫn nại, như đống bát đũa rếch chất chồng cần rửa chỗ bồn rửa. Như đống giấy tờ sự vụ ngổn ngang lộn xộn góc bàn hẹp. Như cuộc đời của bạn, đi qua rất mau mà vào ngày mồng một tháng một năm hai ngàn không trăm... bạn cứ ngỡ mình vẫn là một đứa vị thành niên mặc áo khoác kẻ ca rô đen đỏ (màu đỏ là màu bạn ưa thích suốt quãng đời đã qua của bạn, nhưng bây giờ bạn biết màu ưa thích của bạn đã thay đổi) đứng lơ ngơ bên đường với túi xách căng phồng đựng dăm ba thứ cũ kĩ rẻ tiền nhưng là toàn bộ những gì bạn có. Bạn đã đi qua con đường của mình mà bạn vẫn còn đứng lại. Với rất nhiều thứ đã nhân lên kể từ cái túi cũ kĩ sờn rách. Và bạn vẫn là một đứa trẻ vị thành niên trong tim, chưa bao giờ già đi, hoặc ít nhất bạn tưởng thế, với bộ mặt đầy nếp nhăn, mí mắt sập xuống sầu não.

Bạn buông chuột và cầm sách. Bạn biết bạn là ai vào ngày một tháng một năm hai nghìn không trăm... Bạn là ông lão bán bình và cốc pha lê trên đỉnh dốc Nhà Giả Kim. Bạn mơ thánh địa Mecca. Nhưng bạn vẫn ngồi trên đỉnh dốc và bán bình pha lê. Mãi mãi lơ lửng.

Đó là lí do bạn cần đính chính đời mình trong một thời khắc.

                                                                                               1/1/2022

Cô độc

 

CÔ ĐỘC

 

Bạn sẽ không thực hiểu cô độc nếu như bạn chưa phải sống giữa một - đầy - đủ các mối quan hệ xã hội, ví dụ như, gia đình, cơ quan, bạn bè, họ hàng… Thật là rộn ràng, xôm tụ, đủ đầy. Thế nhưng khi bạn cần một ai đó để có thể nói câu chuyện của bạn, bạn lục lọi khắp danh sách, những gương mặt chạy loang loáng, bạn không tìm thấy một ai, bất kỳ ai. Bạn thu mớ bòng bong của mình lại, cuộn thật chặt, thật gọn như bó sợi tầm gai trong chuyện cổ. Rồi hằng đêm, bạn xổ nó ra, cuốn từng vòng quanh thân, để gai xiết vào da bạn rớm máu.

Mong muốn của bạn đơn giản, một câu chuyện có người lắng nghe, không ngắt lời bằng những câu mệnh lệnh thô bạo. Chỉ đơn giản là lắng nghe. Nhưng bạn không có khả năng. Hoặc là đòi hỏi của bạn quá cao. Hoặc ngôn ngữ của bạn có vấn đề. Tất cả khiến bạn có cảm giác như đang đập trán vào một bức tường tử khí lạnh ngắt.

Thật buồn cười, bạn nghĩ. Tất cả đều lỗi của bạn. Bạn chưa đủ bao dung. Bạn chưa đủ hy sinh. Bạn chưa đủ tốt. Bạn chưa đủ dịu dàng. Cả mong muốn chuyện trò của bạn cũng là quá ngưỡng chịu đựng. Tất cả đều bất thường. Bạn nghĩ tới câu chuyện Hang động của Platon. Giữa kẻ cả đời bị trói tay và chỉ nhìn thấy cuộc sống dưới dạng cái bóng phản chiếu của ngọn lửa làm sao có thể cùng suy nghĩ với kẻ đã ra khỏi hang động?

Dĩ nhiên, óc hài hước vừa đủ cũng luôn nhắc bạn biết ai là kẻ đã ra khỏi hang. Chưa chắc đã là bạn.

Văn học mạng Việt Nam, xu hướng sáng tạo và tiếp nhận

 VĂN HỌC MẠNG VIỆT NAM,

XU HƯỚNG SÁNG TẠO VÀ TIẾP NHẬN

(Trần Khánh Thành, Lê Trà My, Trần Ngọc Hiếu,

NXb Đại học Quốc gia Hà Nội, tái bản lần thứ nhất, 2021)

 

Cuốn sách là cái nhìn mang tính bao quát về văn học mạng (Internet literature) Việt Nam, bắt đầu từ việc giới thuyết khái niệm, phân tích bối cảnh, tính chất, xu hướng sáng tạo và tiếp nhận, đi sâu vào một số hiện tượng thể loại: thơ mạng, truyện mạng, tản văn mạng, phê bình mạng và chốt hạ bằng 02 phụ lục, một là phác thảo về văn học mạng Trung Quốc và hai, là bảng tra cứu thuật ngữ.

Sau đây là một số nhận xét nhanh.

- Thứ nhất, sách có cấu trúc nội dung chặt chẽ. Một hiện tượng vô cùng phức tạp như văn học mạng Việt Nam đã được tổng hợp, phân loại và khái quát, hệ thống hóa một cách hợp lí. Nhiều nội dung viết kĩ, gọn mà sáng, văn nghiên cứu mà đọc rất thú. Chẳng hạn phần phân tích sự ra đời của văn học mạng, tính chất của văn học mạng, thơ mạng Việt ngữ... Tuy nhiên, có một số phần vẫn hơi sa vào mô tả, nhất là phần nói về các tác phẩm văn xuôi. Phần phê bình mạng hơi nhạt (có thể do sự nhạt của... phê bình!). Có sự không đồng đều giữa các phần viết (trong văn phong, lối viết, cách lập luận, cách dùng đại từ...)

- Thứ hai, có nhiều thông tin mới, đáng chú ý về các hiện tượng văn học mạng. Có nhiều tác giả thuộc dòng "văn học thiểu số" (nói theo cách của F. Kafka), ngoại biên, nghĩa là hiếm khi thấy được nhắc tên trong các công trình nghiên cứu trường quy. Một số vấn đề như cái tục, cái hài, cái nhảm, hoặc vấn đề tính dục trong văn học mạng v.v., nằm trong mạch lí giải, gợi mở, kích thích suy nghĩ. Chọn một số trường hợp tác giả, tác phẩm tiêu biểu ở một số thể loại, các tác giả phân tích, dẫn giải khá rạch ròi, cụ thể, thuyết phục. Nhìn chung, các hiện tượng được lựa chọn phân tích khá đích đáng.

- Thứ ba, tập trung vào đối tượng là văn học mạng Việt ngữ cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI, các tác giả chú ý trình bày và lí giải về nó như một hiện tượng văn hóa, văn học phức tạp và đang chuyển động. Cách tiếp cận văn học mạng từ xu hướng sáng tạo (của tác giả văn học mạng) và tiếp nhận (độc giả mạng) cho ta hiểu về sự "có lí" của những hiện tượng văn học mới mà từ góc nhìn nghiên cứu truyền thống, có tính ổn định, tĩnh tại, hoặc hàn lâm, cứng nhắc, sẽ khó hiểu, và đương nhiên, khó chấp nhận cái gọi là giá trị của chúng. Sự thực thì mình không đánh giá cao về mặt đóng góp nghệ thuật của một số hiện tượng (chẳng hạn thơ Nguyễn Phong Việt hoặc một số tác giả văn xuôi ngôn tình như Gào...), nhưng việc cuốn sách đặt các hiện tượng này từ góc nhìn xã hội học văn học, từ hiệu ứng truyền thông, từ tiếp nhận của một lớp độc giả thị dân trẻ, chúng trở thành một vấn đề khoa học cần phải được suy nghĩ và lí giải.

Tóm lại thì, sách đem lại cái nhìn và nhận thức cần thiết về một hình thái văn học mới - văn học mạng, đã xuất hiện như một tất yếu trong lịch sử văn học, tương ứng với sự phát triển của CNTT, kéo theo nó là sự đứt gãy - cũng có tính tất yếu lịch sử - của hình thái văn học giấy (in ấn) truyền thống. Đối diện với hiện tượng văn học mới này, ta không thể vờ nhắm mắt bịt tai, tiếp tục cách đọc một chiều, bảo thủ và cứng nhắc.

Dù đọc nhanh, theo kiểu tranh thủ, cuốn sách đã gieo một chất kích thích, một sự hồ nghi, một nỗi hứng khởi. Nó gợi ý kết nối mới, với những hiện tượng, tác giả, tác phẩm mà mình đã thấy, đang thấy, vẫn thấy trên các trang web, blog, facebook... và cả trên những trang sách in, với hình hài và hơi thở khác. Nó lan tỏa một khao khát đọc và lí giải họ, đánh giá họ theo hướng khác, với bản dạng khác, trong bối cảnh tồn tại khác của văn học thời đại số.

              

Vinh, 14/2/2022